Ít người biết rằng đá gà Mỹ từng là một phần của văn hóa đại chúng tại đất nước này suốt gần ba thế kỷ. Từ các trang trại thuộc địa ở Virginia thế kỷ 17, qua những sới đá sầm uất tại New Orleans thế kỷ 19, cho đến làn sóng lập pháp cấm đoán cuối thế kỷ 20 — câu chuyện về đá gà Mỹ là một hành trình phản ánh sự thay đổi quan điểm xã hội và đạo đức học về mối quan hệ giữa con người và động vật. Ngay cả các vị Tổng thống lập quốc cũng từng liên quan đến bộ môn này. SKY88 điểm lại toàn bộ hành trình lịch sử đặc biệt này.
Đá Gà Đến Mỹ Theo Bước Chân Người Định Cư
Đá gà đến Bắc Mỹ cùng với làn sóng định cư của người châu Âu vào thế kỷ 17. Người Anh, Hà Lan và Tây Ban Nha mang theo tập tục này từ quê nhà, nơi đá gà vẫn còn hợp pháp và phổ biến trước thế kỷ 19.
Bằng chứng sớm nhất về đá gà tại các thuộc địa Bắc Mỹ được ghi nhận vào khoảng thập niên 1670 tại Virginia và Maryland — hai thuộc địa trồng thuốc lá lớn nhất thời bấy giờ. Tại đây, đá gà nhanh chóng trở thành thú tiêu khiển phổ biến của giới điền chủ và nông dân giàu có.
Các tờ báo thuộc địa như Virginia Gazette từ những năm 1730–1760 thường xuyên đăng quảng cáo về các trận đá gà lớn, kèm theo tên tuổi chủ gà, địa điểm và mức cược dự kiến — cho thấy đây là hoạt động công khai, được xã hội chấp nhận rộng rãi.
George Washington Và Những Vị Tổng Thống Nuôi Gà Chiến
Điều ít được biết đến là một số nhà lập quốc Hoa Kỳ có liên quan đến đá gà. Trong số đó, George Washington (1732–1799) — vị Tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ — được ghi chép đã tham dự các sự kiện đá gà và có nuôi gà chiến tại trang trại Mount Vernon ở Virginia.
Nhật ký cá nhân của Washington (hiện lưu trữ tại Thư viện Quốc hội Mỹ) có nhiều đề cập đến việc ông tham dự “cock fights” tại các trang trại lân cận trong những năm 1760–1770. Đây là điều hoàn toàn bình thường với một điền chủ Virginia thời bấy giờ.
Andrew Jackson (Tổng thống thứ 7, nhiệm kỳ 1829–1837) thậm chí còn nổi tiếng hơn với niềm đam mê đá gà. Jackson được ghi chép là đã tổ chức đá gà ngay tại Nhà Trắng trong một số dịp, điều mà các nhà sử học thời Victoria sau này thường lược bỏ khỏi tiểu sử chính thức.
Thomas Jefferson cũng được nhắc đến trong một số tài liệu cùng thời liên quan đến đá gà tại Monticello, Virginia, dù mức độ tham gia của ông ít được ghi chép rõ ràng hơn.
Thế Kỷ 19 — Đỉnh Cao Và Bắt Đầu Suy Thoái
Thế kỷ 19 chứng kiến đá gà Mỹ đạt đỉnh cao về quy mô và tổ chức, đặc biệt tại các thành phố miền Nam như New Orleans, Charleston và Savannah. Đây là thời kỳ mà các “main” — giải đá gà lớn kéo dài nhiều ngày — thu hút hàng nghìn người tham dự và đặt cược.
Tuy nhiên, làn sóng phong trào bảo vệ động vật bắt đầu nổi lên từ thập niên 1860–1870. Năm 1867, bang New York trở thành bang đầu tiên cấm đá gà. Massachusetts theo sau năm 1869. Pennsylvania cấm năm 1897.
Sự trỗi dậy của phong trào humane movement (phong trào nhân đạo với động vật), dẫn đầu bởi American Society for the Prevention of Cruelty to Animals (ASPCA) — thành lập năm 1866 — tạo ra áp lực xã hội lớn buộc các cơ quan lập pháp tiểu bang phải hành động.
Thế Kỷ 20 — Làn Sóng Cấm Toàn Quốc
Đầu thế kỷ 20, nhiều tiểu bang tiếp tục lần lượt cấm đá gà. Tuy nhiên, một số tiểu bang miền Nam và Tây Nam như Louisiana, New Mexico và Oklahoma vẫn duy trì tính hợp pháp — một phần do đây là phong tục có gốc rễ sâu trong cộng đồng Cajun, Hispanic và bản địa tại những vùng này.
Năm 2002, một dấu mốc quan trọng xảy ra khi Oklahoma — một trong những thành trì cuối cùng — bỏ phiếu cấm đá gà qua trưng cầu dân ý với tỷ lệ 56% đồng ý. Năm 2007, Louisiana cấm, tiếp theo là New Mexico năm 2007. Đây là những tiểu bang cuối cùng hợp pháp hóa đá gà tại lục địa Mỹ.
Hiện tại, đá gà bị cấm tại tất cả 50 tiểu bang Hoa Kỳ theo luật tiểu bang, và bị coi là tội hình sự liên bang kể từ khi Đạo luật Phúc lợi Động vật (Animal Welfare Act) được sửa đổi năm 2002 và năm 2007, cấm vận chuyển gà chiến qua biên giới tiểu bang vì mục đích đá gà.
Cộng Đồng Di Dân Và Đá Gà Ngầm
Dù bị cấm toàn quốc, đá gà vẫn tồn tại trong một số cộng đồng di dân có truyền thống mạnh về bộ môn này, đặc biệt tại các cộng đồng người Puerto Rico, Dominican, Mexico và Philippines ở các tiểu bang như New York, Florida, California và Texas.
Theo báo cáo của Humane Society of the United States, hàng năm vẫn có hàng trăm vụ bắt giữ liên quan đến đá gà ngầm tại Mỹ. Các vụ bắt giữ lớn nhất thường xuyên được ghi nhận tại Louisiana, Florida và Illinois.
Đây là hiện tượng phức tạp mang tính xã hội học: những người tham gia thường không coi hành vi của mình là tội phạm mà là duy trì truyền thống văn hóa từ quê hương.
Puerto Rico — Ngoại Lệ Đặc Biệt
Một điểm đáng chú ý: Puerto Rico, vùng lãnh thổ không hợp nhất của Hoa Kỳ, đã có đá gà hợp pháp trong nhiều thập kỷ với hệ thống galleras (đấu trường) được cấp phép. Tuy nhiên, năm 2019, Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật Nông trại 2018 (Farm Bill), trong đó có điều khoản cấm đá gà tại tất cả các vùng lãnh thổ Mỹ, buộc Puerto Rico phải chấm dứt hoạt động galleras vào năm 2020 — bất chấp sự phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng địa phương, những người coi sabong là di sản văn hóa không thể thiếu.
Câu Hỏi Thường Gặp
Đá gà có hợp pháp ở Mỹ không?
Không. Đá gà bị cấm tại tất cả 50 tiểu bang Hoa Kỳ và bị coi là tội hình sự liên bang theo Animal Welfare Act (sửa đổi 2002 và 2007). Kể từ năm 2020, lệnh cấm mở rộng đến Puerto Rico và các vùng lãnh thổ khác.
George Washington có thực sự nuôi gà chiến không?
Có. Nhật ký cá nhân của George Washington lưu tại Thư viện Quốc hội Mỹ ghi lại nhiều lần ông tham dự các sự kiện đá gà ở Virginia trong những năm 1760–1770, điều hoàn toàn bình thường với một điền chủ Virginia thời đó.
Bang nào cấm đá gà muộn nhất ở Mỹ?
Louisiana và New Mexico là hai trong số các bang cấm muộn nhất vào năm 2007. Oklahoma cấm trước đó vào năm 2002 thông qua trưng cầu dân ý.
Tại sao đá gà bị cấm ở Mỹ?
Sự thay đổi quan điểm xã hội về phúc lợi động vật từ thế kỷ 19, được thúc đẩy bởi phong trào nhân đạo và tổ chức như ASPCA (thành lập 1866), dẫn đến làn sóng lập pháp cấm đá gà trên toàn quốc trong vòng 150 năm.
Đá gà ngầm tại Mỹ có phổ biến không?
Theo báo cáo của các tổ chức phúc lợi động vật, đá gà ngầm vẫn tồn tại trong một số cộng đồng di dân có truyền thống văn hóa mạnh về bộ môn này. Cơ quan thực thi pháp luật ghi nhận hàng trăm vụ bắt giữ mỗi năm.
Tổng Kết
Lịch sử đá gà Mỹ là câu chuyện về sự va chạm và thay đổi: giữa truyền thống thuộc địa châu Âu và giá trị nhân đạo hiện đại, giữa bản sắc văn hóa di dân và luật pháp liên bang. Từ những trang trại Virginia nơi các nhà lập quốc từng thưởng lãm môn này, đến lệnh cấm toàn quốc năm 2020 — hành trình đó kéo dài hơn 350 năm. Để hiểu toàn cảnh pháp lý đá gà trên thế giới, hãy tham khảo bài luật pháp đá gà các nước. SKY88 mang đến góc nhìn lịch sử trung thực và đa chiều về văn hóa đá gà toàn cầu — tải app SKY88 để tiếp cận nội dung chuyên sâu nhất.
